AYAZİNİ KİLİSESİ
M.S. 7. Yy da yapıldığı bilinen kilise Eski Roma dönemine aittir. Bu kilise Eski Roma döneminde oymacılığın çok gelişmiş olduğunun muazzam bir göstergesidir. Kapalı Yunan haçı planıyla Bizans duvar mimarine en yakın örneklerdendir. Kilise kubbesinin simetriği ve direksiz çok büyük bir kullanım alanına sahiptir. Kubbe oymacılığının bir örneği olarak dini ayinler için vazgeçilmez olan ses akustiği muazzam bir yapıttır. Yine bu kilise de Eski Roma harfleri ile yazılmış Hz. Meryem ve 2 adet Haç işareti görmek mümkündür. 1921 yılında kurtuluş savaşı sırasında kilise yunan askerleri tarafından hem dini törenlerini hem de askeri törenlerini gerçekleştirmek üzere kullanılmıştır.
Ayazini giriş ücreti: Ayazini bölgesi ücretsizdir. Haftanın 7 günü gezilebilir.
AYAZİNİ ESKİ YERLEŞİM YERİ ( Ayazini Metropolisi)
Günümüz katlı yerleşim yerleri örneklerindendir. 3 katlı yapıya sahiptir. Kaya içerisine oyulmuş odalar birbirine geçişlidir.
Burası Midas’ın kızı Suna’nın hastalığına şifa bulmak için gittiği, Gazlıgöl’ün şifalı sularından şifa bulduktan sonra yaşamına devam ettiği yerdir. İkinci katında bulunan alaturka tuvalet dünyanın en eski tuvaletidir. Ayrıca kayanın karşı tarafında bulunan tepelik alanda gözlem kuleleri halen mevcuttur.
Ayazini Kaya Mezarları
Kayaların içerisi oyularak mezar odası haline getirilmiştir. Çoğu mezar da aslan figürünü görmek mümkündür.
Yazılı Kilise
Ayazini köy mezarlığının içerisinde bulunan kilise içerisinde, Yunan işgali döneminde Yunan askerlerinin yazdıkları yazı bulunmaktadır.
Kilise naos, bema, apsis ve ek şapel olmak üzere dört bölümden meydana gelmektedir. İki duvarlarının önünde naosu dolaşan oturma sekileri yapılmıştır. Kilisenin kuzey bölümüne daha sonraki zamanlar da şapel eklenmiştir. Plan ve mimari özellikleri göz önüne alınarak MS.6 yy-8.yy arasında tarihlendirilen yapının bölgede ki en erken tarihli kilise olduğu düşünülmektedir.
Roma Soylu Mezar Odası
Bulunduğu kayalık tepenin güney yamacına yapılan Tanrıçalı mezar, girişi yer seviyesinden en yüksek mezarlardan biridir. Diğer anıtsal girişli mezarlarda olduğu gibi tanrıçalı mezar da
Avdalas Kalesi
Tarihe ışık tutan Avdalas Kalesi, tüf kayaya oyulmuş çok katlı ve çok odalı bir kaya kütlesi olup Bizans Dönemi’nde yerleşim yeri olarak kullanılmıştır.
Genç İsa kilisesi
Ayazini köy mezarı içerisinde bulunmaktadır. Şapel doğu-batı doğrultulu dikdörtgen planlı üzeri, üçgen kırma çatılı tek nefli ve apsislidir. Yapının kuzey naos duvarına oturma sekisi, zeminine ise mezar nişi yerleştirilmiştir. Naos duvarlarında ve templon kemerleri üzerinde fresko tekniğinde yapılmış duvar resimleri bulunmaktadır. Naosun güney duvarına haleli altı figür yapılmıştır.Figürlerden en batıdaki daha küçük resmedilmiştir. Kısmen tahrip olmuş figürlerin kesin kimlikleri tespit edilememekle birlikte azizleri temsil ettikleri düşünülmektedir. Templonun alınlık kısmında kabartma madalyon içerisinde Emmanuel İsa (Genç İsa)tasvir edilmiştir. İki yanında melek tasvirleri yer almaktadır. Tahribattan dolayı üslup özellikleri belirlenemeyen bu panolarda betimlenen sahneler, çizimle tanımlanabilmiştir. Görüntü olarak kötü durumda olmakla birlikte Çarmıhta İsa, Yahuda’nın öpücüğü ve metamorphosis (dönüşüm) sahneleri seçilebilmektedir. Yapı mimari ve duvar resim özelliklerine dayanılarak 11.yy-12.yy tarihlendirilmektedir.
Asiller Mezarı
Kaya oygu oda mezar tipindeki mezarAyaziniköy girişinde köy mezarlığının arka kısmında yer almaktadır. Asiller mezarı, bu bölgenin önemli bir ailesine ait olduğu düşünülmektedir.
Üst cephesi yüksek üçgen anik formunda tasarlanmış olup tepe noktasının altında bir kabartma yer almaktadır. Zamanla aşınan bu kabartmanın Medusa ya da çelenk kabartması olduğu tahmin edilmektedir. Giriş kapısının üstünde kemerli yüksek bir bir alınlık vardır. Alınlığın içinde, olasılıkla kollarını iki yana açmış ayakta duran tanrıça kabartması olduğu tahmin edilmektedir. Kemerin her iki yanında da birbirine bakar pozisyonda (antithetik) iki tane Frig aslanı kabartması yer almaktadır.
Odanın merkezinde kapının karşısında bulunan mezarın üstüne birbirine bakar pozisyonda iki aslan kabartması yapılmıştır.Odanın tavanında bir hilal kabartması girişin sağ iç tarafında bir kadın,sol iç tarafında ise bir erkek kabartması yer almaktadır. Bu kadın ve erkek kabartmalarımuhtemelen mezar sahipleriyle ilgilidir. İçeride giriş kapısının üzerinde mezarı rahatsız edenlerden korumak için bir Medusa kabartması yapılmıştır. Uzun süre kullanıldığı düşünülen bu mezar MS 2.yy-5.yy arasına tarihlendirilmektedir.
